طراحی ساختمان مسکونی

مقایسه طراحی ورودی در طراحی خانه سنتی و طراحی ساختمان مسکونی معاصر

طراحی ورودی ساختمان مسکونی - دفتر معماری آسو

آنچه در ادامه بیان می‌شود سعی دارد تا فلسفه وجود ورودی را در طراحی ساختمان مسکونی از گذشته تا کنون را به چالش بکشد. از این رو گروه تحقیق و توسعه در شرکت معماری آسو با مطالعه در نظرات معماران بزرگ ایران در دهه‌های گذشته طراحی ورودی در ساختمان مسکونی گذشته تا طراحی ورودی در طراحی آپارتمان و طراحی ویلا مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه این امر در طراحی دفتر معماری آسو نقش بسزایی داشته و در طراحی‌ها مدنظر قرار می‌گیرد.

فسلفه طراحی ورودی در خانه سنتی

در طراحی ساختمان مسکونی در گذشته ، فضای ورودی خانه به گونه‌ای طراحی می‌شد که اشخاص به صورت ناگهانی وارد فضای خانه مسکونی نشوند و همچنین از فضای ورودی طراحی شده به فضاهای داخلی خانه دید مستقیم وجود نداشته باشد. این مسئله هم در درگاه و هم در هشتی رعایت می شد. لازم است در همین جا به تفاوت این نکته در طراحی ویلا و طراحی آپارتمان های معاصر اشاره کرد.

به همین جهت طراحی فضای ورودی در طراحی خانه مسکونی در عموم خانه‌های درون گرا به شکلی بود که مسیر حرکت در امتداد محوری غیر مستقیم شکل می‌گرفت و عموما در یکی از گوشه‌های حیاط یا نزدیک به فضای درون ساماندهی می‌شد. بنابراین، یکی از اهداف مهم در طراحی فضای ورودی ساختمان مسکونی نه تسهیل حرکت، بلکه کنترل آن و طولانی نمودن مسیر حرکت از بیرون به داخل خانه بوده است.

فرم و قالب ورودی در طراحی خانه مسکونی

در ارتباط با فرم و قالب ورودی و همچنین جزییات آن اغلب یک تورفتگی در محدوده ورودی در نظر گرفته می‌شد بدین صورت که در جلو خانه مسکونی فضایی به نام جلوخان به شکل نیم‌دایره توسط تورفتگی مذکور ایجاد می‌شد که خود طاقچه و سکو داشت. از سکوها به منظور نشستن و از طاقچه‌ها به منظور تزئینات و گل‌کاری استفاده می‌شد. معمولا طبقه بالایی این فضا ره به شکل فضای نیمه باز یا پوشیده درآورده که خود دارای شیشه‌های رنگی بود. در ارتباط با در ورودی هم خود در را خیلی مربع و ساده می‌سازند و هیچ تزیینی جز چکشی از جنس آهن یا برنج برای آن قرار نمی‌دهند.

استاد پیرنیا در کتاب معماری اسلامی ایران، از این سکوهای کناری درب ورودی خانه‌های قدیم تحت عنوان «پاخوره» نام می‌برد که عمدتا جهت استفاده افرادی که با صاحبخانه کار داشتند ولی لازم نبود وارد خانه شوند، طراحی شده بود. همچنین فضای هشتی و راهروهای پیچ‌درپیچ منتهی به حیاط‌های بیرونی و درونی مانع دید افراد غریبه به داخل حریم خانواده می‌شده‌است. او این موارد را در اصل رویکرد فرهنگ در ساخت خانه‌های مسکونی می‌داند که خود را به صورت عالی نمایان کرده‌است. این اصولی که در طراحی ورودی در گذشته رعایت می‌شده است به راحتی می‌تواند در طراحی ویلا دوبلکس و طراحی آپارتمان های معاصر نیز لحاظ شود. بدین ترتیب که با ایجاد برخی تورفتگی‌ها و اهدای این فضای محدود به فضای خارج از خانه ورودی ایجاد شده و با طراحی لابی مسکونی در هر مقیاسی (کوچک یا بزرگ) محدودیت دید در ابتدای ورود به خانه را ایجاد نمود.

اجزا ورودی در خانه مسکونی سنتی

با توجه به مطالبی که بیان شد فضای ورودی دارای اجزایی است که شامل فضای بیرون و فضای درون ورودی است. فضاهای بیرون ورودی شامل سکو، طاقچه و سردر ورودی و پیش‌ورودی است و فضاهای درونی شامل هشتی و دالان‌هاست که هشتی فضای سکون و دالان فضای حرکتی را ایجاد نمی‌نماید. درباره فلسفه فضای ورودی در طراحی ساختمان مسکونی نیز بیان شد که فضای هشتی و راهروهای پیچ در پیچ منتهی به حیاط‌های درونی و بیرونی مانع دید افراد غریبه به داخل حریم خانواده می‌شده است چرا که حریم خانواده در طراحی خانه مسکونی ایرانی مقدس بوده و به سادگی و بدون مقدمه در معرض دید افراد قرار نمی‌گرفت. طراحان دفتر معماری آسو تقدس حریم خانواده را در طراحی ساختمان مسکونی به عنوان یکی از اصول طراحی خود مدنظر قرار داده و سلسه مراتب ورود ره به مناسب‌ترین شیوه طراحی می‌نمایند.

رویکرد فرهنگ در سلسه مراتب ورود به خانه مسکونی

این موارد در اصل رویکرد فرهنگ در ساخت و طراحی خانه مسکونی است که خود را به صورت عالی نمایان کرده است. فضاهای به وجود آمده در در خانه سنتی بر طبق یک الگوی کاملاَ ایرانی در سطح افقی و عمودی نظم گرفته و بر‌اساس یک سلسله مراتب دسترسی از یک حوزه عمومی به یک حوزه خصوصی شکل می‌گیرند. سردر ورودی، هشتی ، دالان و حیاط ردیف سلسله مراتب فضاهایی است که دسترسی را به اندرون خانه ممکن می‌سازد. در بین فضاهای مذکور فضای ورودی خانه یکی از فضاهای مهم و قابل توجه در طراحی چنین ساختمان‌هایی بود

فلسفه اصول طراحی فضای ورودی خانه

فضای ورودی خانه ها طوری طراحی می‌شد که افراد به صورت ناگهانی و یک مرتبه وارد فضای خانه نشوند و همچنین از فضای ورودی – از درگاه یا هشتی ورودی – به فضاهای داخل خانه دید مستقیم وجود نداشته باشد به همین جهت طراحی فضای ورودی در عموم خانه های درونگرا به شکلی بود که مسیر حرکت در امتداد محوری غیر مستقیم شکل می گرفت و معمولا در یکی از گوشه هایی حیاط یا نزدیک به فضای درون مرتبط می شد.

لذا یکی از اهداف مهم در طراحی فضای ورودی خانه ها نه تسهیل حرکت بلکه کنترل آن و طولانی نمودن مسیر حرکت از بیرون به داخل بوده است که از زاویه دیگر می توان این نگرش دوگانه را به صورت کلان در واحدهای شهر، به خصوص در محله و سلسله مراتب حرکتی از گذرهای عمومی به خصوصی دید.

به عنوان نمونه، گره همسایگی و نحوه قرارگیری واحدهای مسکونی در یک محله بر‌اساس سلسله مراتب نیمه عمومی به خصوصی شکل می‌گرفت در واقع دو واحد سازنده اصلی به نام بن‌بست و شبکه بی‌بست مفهوم شبیه آنچه از گره همسایگی انتظار می رود را به ما ارائه می داد. اولی که بن بست ساده است به صورت یک واحد همسایگی که روابط غنی اجتماعی و کالبدی دارد مطرح می‌شود، اما شبکه بی‌بست از رابطه پیچیده تری برخوردار است ولی وجه همسایگی به خوبی در آن مشخص است و هنوز هم واحدهای مسکونی چنین شبکه‌ای را می‌توان همسایه نامید.

رویکرد شرکت طراحی معماری آسو در طراحی ورودی ساختمان مسکونی

آنچه بیان شد، فلسفه وجودی اصول و قوانین حاکم بر طراحی فضای ورودی را در خانه سنتی بیان می‌کرد. امروزه با گذار از دوره سنتی به مدرن تغییراتی نیز در فرهنگ افراد این مرزو بوم شکل گرفته است که طراحی معماری ساختمان را نیز تحت تاثیر قرار داده است. از این رو شاید به نظر رسد که تسهیل حرکت نیاز امروز جامعه در برخورد با طراحی معماری ساختمان است ولی همچنان کیفیاتی که به واسطه این گونه معماری ایجاد می‌شد در طراحی معماری لازم است. شرکت طراحی معماری آسو این کیفیات را در طراحی‌ معماری خود مد نظر قرار می‌دهد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *